Jak zadbać o sukcesję w firmie rodzinnej?

lipiec 5, 2021 | Prowadzenie firmy

Stwierdziłeś, że nadszedł już czas, żeby przekazać ster w firmie nowemu pokoleniu? Zastanawiasz się  od czego zacząć i komu przekazać firmę? Jak przygotować skuteczny plan sukcesji? Kiedy i po co wyznaczyć zarządcę sukcesyjnego w Twojej firmie?

Czy znacie stare afrykańskie przysłowie „Ojciec karmi krowę, syn doi, wnuk zarzyna”? Ale co ono ma wspólnego z sukcesją w firmie? No właśnie więcej niż mogłoby się wydawać. Choć odnosi się do losu prostego majątku rodzinnego, bardzo trafnie oddaje istotę problemu sukcesji. Utrzymanie firmy rodzinnej w dobrym stanie przez trzy pokolenia jest wyzwaniem, które kończy się często jak w przysłowiu – zrujnowaniem firmy w trzecim pokoleniu. Czy można temu w jakiś sposób zapobiec? Oczywiście. Zamiast zdać się na los i przypadkowe działania w firmie w przyszłości, zaplanuj sukcesję z dużym wyprzedzeniem. Zaangażuj w nią członka / członków rodziny, którzy chcą zająć się prowadzeniem Twojej firmy. 

Od czego zacząć sukcesję?

Nie ma uniwersalnego przepisu na udaną sukcesję. Jednak, jak zawsze, najlepiej wszelkie zmiany zacząć jest od siebie 🙂 Sam musisz być gotowy, zwłaszcza mentalnie i emocjonalnie, na oddanie władzy nad firmą kolejnemu pokoleniu. Dlatego przeprowadź szczerą rozmowę z samym sobą czy jesteś gotowy na przekazanie firmy, czy ufasz następcy i czy jesteś pozytywnie nastawiony do sukcesji.  Czy akceptujesz styl zarządzania firmą swojego następcy oraz podejmowanie przez niego nowych ryzyk biznesowych na własnych zasadach?

Akceptacja potrzeby przygotowania firmy i swojego następcy na własne odejście  może trochę potrwać. Ale jak uznasz, że to już jest dobry czas na przekazanie pałeczki, przystąp od razu do działania. Im wcześniej rozpoczniesz przygotowania, tym proces sukcesji będzie łatwiejszy i mniej bolesny. Będziesz mógł w sposób ewolucyjny przekazywać swoją wiedzę i doświadczenie, obowiązki, władzę zarządczą i uczestniczyć w przygotowaniu strategicznego planu rozwoju firmy na czas po Twoim odejściu. Przekazanie samej własności sukcesorowi zgodnie z prawem to tylko część całego przedsięwzięcia. I to wcale nie najtrudniejsza.

Komu przekazać firmę w spadku?

Jesteś już gotowy na sukcesję?  Ale komu powinienem przekazać firmę? Choć potencjalnie mogłoby się wydawać, że problemem może być walka między potencjalnymi sukcesorami, to w rzeczywistości dzieci właściciela firmy rodzinnej rzadko są zainteresowane sukcesją. Tylko nieco ponad 6% dzieci nestorów w badaniu przeprowadzonym przez Instytut Biznesu Rodzinnego złożyło taką deklarację.  Właściciele dobrze prosperujących firm rodzinnych skarżą się na to, że stworzyli i rozwinęli fajną firmę, ale ich dzieci nie chcą kontynuować tego dzieła. Dlaczego?

Może Twoje dziecko z jakichś powodów obawia się pracy z Tobą w jednej firmie. Albo przeraża go przejęcie tak dużej odpowiedzialności i zostanie samodzielnym zarządcą za jakiś czas. A może jest przeświadczony o tym, że nie potrafisz odpuścić i zrezygnować z pracy, w związku z czym nie zostawisz mu samodzielności w podejmowaniu decyzji.  Może też mieć tysiąc innych obaw, o których dowiesz się tylko w spokojnej, szczerej rozmowy.  Z czasem może udać Ci się te obawy rozwiać i przekonać swojego potomka do podjęcia się prowadzenia firmy.

Jeśli Twoja misja się jednak nie powiedzie lub nie masz dzieci, którym mógłbyś przekazać firmę, otwórz się na spadkobierców spoza firmy. Członkowie rodziny nie są jedyną opcją i czasami wcale nie najlepszą dla Ciebie i losów Twojej firmy. Może zaangażowany menadżer lub pracownik silnie związany z firmą i posiadający potencjał do jej prowadzenia zapewni firmie lepsze prosperity.

Jak przygotować plan sukcesji?

Żeby sukcesja była udana i skuteczna trzeba ją przeprowadzić w wielu obszarach, najlepiej etapami zgodnie z przygotowanym planem sukcesji. Trzeba w nim zawrzeć czas i sposób przekazania wiedzy, władzy i własności, zadbać o przygotowanie do sukcesji nestora, sukcesora, rodziny i samej firmy od strony prawnej, organizacyjnej i zarządczej. W przygotowaniu takiego strategicznego planu sukcesji opartego na pełnej informacji, zasobach i potrzebach właściciela i jego firmy, można skorzystać z pomocy profesjonalnego doradcy, specjalizującego się w przygotowywaniu skutecznych rozwiązań sukcesyjnych.

Kim jest zarządca sukcesyjny i dlaczego warto go ustanowić?

Ustanowienie zarządcy sukcesyjnego jest zabezpieczeniem dla firmy w razie nagłej śmierci przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą. Jest to rozwiązanie wprowadzone w 2018 r. Ustawą o zarządzie sukcesyjnym, a przeznaczone dla biznesów wpisanych do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Zarządca sukcesyjny może zostać wyznaczony przez samego przedsiębiorcę lub przez jego spadkobierców po jego śmierci.

Skorzystanie z  instytucji zarządu sukcesyjnego pozwala na zachowanie ciągłości działalności firmy i nie naraża jej na ponoszenie niepotrzebnych kosztów czy utratę przychodów. Może on prowadzić sprawy firmy do momentu załatwienia formalności spadkowych, przy czym maksymalny okres trwania zarządu sukcesyjnego zasadniczo nie powinien przekraczać dwóch lat, licząc od dnia śmierci przedsiębiorcy. Sami spadkobiercy przedsiębiorcy mogą bowiem odziedziczyć po nim majątek osobisty, ale dziedziczenie nie rozciąga się w prosty sposób na majątek firmowy. Z podejmowaniem decyzji dotyczących firmy spadkobiercy muszą się wstrzymać do zakończenia postępowania spadkowego, w czasie którego firma może podupaść lub wypaść z rynku.

Jakie prawa posiada zarządca sukcesyjny?

Zarządca sukcesyjny wykonuje w zasadzie wszystkie prawa i obowiązki zmarłego przedsiębiorcy wynikające z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej, przede wszystkim:

  • kontynuuje wykonywanie umów zawartych przez przedsiębiorcę z kontrahentami (np. dostawcami usług IT) czy bankami  (np. kredyty) bez konieczności aneksowania  tych umów,
  • kontynuuje wykonywanie koncesji, zezwoleń czy licencji wydanych przedsiębiorcy, przy czym powinien  do właściwego urzędu złożyć wniosek o potwierdzenie wykonywania decyzji w terminie trzech miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy albo powołania zarządcy sukcesyjnego u notariusza (po śmierci przedsiębiorcy),
  • kontynuuje wykonywanie obowiązków związanych z zatrudnianiem pracowników i opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne.

Co więcej, sama firma zachowuje wówczas ciągłość podmiotową (ten sam NIP i wpis do CEIDG) oraz finansową, w tym status płatnika podatku dochodowego i płatnika VAT.

Jak wyznaczyć zarządcę sukcesyjnego?

  1. Wybierz osobę godną zaufania. Masz dużą dowolność w tym, kogo wyznaczyć na zarządcę sukcesyjnego. Wystarczy, że jest on osobą fizyczną mającą pełną zdolność do czynności prawnych. Nie musi być spadkobiercą ani osobą spokrewnioną z przedsiębiorcą lub powiązaną w jakikolwiek sposób z samą firmą.
  2. Uzyskaj zgodę zarządcy na powołanie go do tej roli.
  3. Zgłoś zarządcę do CEIDG wypełniając wniosek w formie pisemnej lub online logując się do konta CEIDG podpisem kwalifikowanym bądź Profilem zaufanym.

Co zrobić, jeśli właściciel firmy nie zdążył ustanowić zarządcy sukcesyjnego?  Mogą to zrobić w ciągu dwóch miesięcy od śmierci właściciela jego spadkobiercy. Wówczas takie zgłoszenie musi zostać dokonane w formie aktu notarialnego.

Jak zatrudnić pracownika z zagranicy na umowie?

Polska należy do krajów z dużymi potrzebami zarówno w zakresie zatrudniania pracowników fizycznych, jak i specjalistów z wysokimi kwalifikacjami.  Coraz liczniejsi pracodawcy mają problem z obsadzeniem stanowisk pracy lokalnymi pracownikami, stąd coraz chętniej...

Dlaczego warto założyć firmę?

Jesteś freelancerem i przytłacza Cię liczba umów do podpisania z kolejnymi zleceniodawcami? A może jesteś świetnym fachowcem i masz poczucie, że etat Cię ogranicza? Czujesz, że pora zrobić duży krok naprzód i rozwinąć skrzydła? Niewykluczone, że rozwiązaniem Twoich...

Jak zdobyć dofinansowanie dla firmy?

Wiele osób decydujących się na założenie jednoosobowej działalności gospodarczej zastanawia się nad sposobami pozyskiwania środków na start. Inne – prowadzące biznes już jakiś czas – poszukują z kolei wsparcia w rozwoju swojej firmy. W naszym kraju od lat funkcjonują...

Optymalizacja podatkowa – jak płacić niższe podatki?

„W jaki sposób uniknąć płacenia podatków?”, „Co zrobić, żeby podatki były jak najniższe?”, „Czy podatków można nie płacić wcale?” – oto jedne z pytań, które księgowe otrzymują regularnie – zarówno od początkujących przedsiębiorców, jak i tych bardziej doświadczonych....

Jak zorganizować pracę z domu?

  Praca zdalna to temat doskonale znany freelancerom oraz osobom prowadzącym jednoosobowe działalności gospodarcze. W ostatnim czasie temat ten stał się bliski także wielu polskim pracownikom, którzy zmuszeni byli przenieść się z obowiązkami zawodowymi do...

5 błędów początkujących przedsiębiorców

  Zakładasz firmę i wypełnia Cię entuzjazm. Oczami wyobraźni widzisz siebie jako właściciela prężnie działającego biznesu – chwalisz się wizytówkami, dopieszczasz stronę internetową, myślisz o sobie jako o przedsiębiorcy, który może zawojować świat (albo...

Jak zmienić formę opodatkowania w 2020 roku?

Prowadzisz firmę i chciałbyś zmienić formę opodatkowania w roku 2020? Masz czas do 20 lutego! Jedną z decyzji, jaką musimy podjąć w momencie zakładania działalności gospodarczej jest wybranie formy opodatkowania. Do wyboru mamy: opodatkowanie na zasadach ogólnych...

Jak założyć jednoosobową działalność gospodarczą?

Choć jeszcze kilka lat temu zakładanie firmy w Polsce kojarzyło się ze staniem w kolejkach i wypełnianiem stosów papierów, obecne rozwiązania mocno upraszczają sprawę i tak naprawdę zdecydowaną większość formalności załatwimy drogą internetową. Jeżeli myślisz o...

Czym różni się przychód od dochodu?

Jaka jest różnica między przychodem a dochodem – jak się okazuje, to zagadnienie sprawia problem wielu osobom, również prowadzącym działalność gospodarczą, które mylą oba te pojęcia lub stosują je zamiennie, uważając za tożsame. W rzeczywistości różnica między nimi...

Jak zadbać o finanse w jednoosobowej działalności?

Jednym z największych wyzwań początkujących przedsiębiorców jest znalezienie balansu pomiędzy życiem osobistym i pracą, a co za tym idzie – również rozdzielenie finansów firmowych od prywatnych. Brak wyraźnej granicy między nimi powoduje, że właściciel działalności...

NIP na paragonie od 1 stycznia 2020 r.

      Zakaz wystawiania faktur do paragonów bez NIP od 1 stycznia 2020 r.    Od 01.01.2020 r., w przypadku sprzedaży zarejestrowanej na kasie fiskalnej, fakturę na rzecz podatnika (firmy) można wystawić wyłącznie, jeżeli paragon potwierdzający...

Jak przechowywać dokumenty firmowe?

Dokumentacja firmowa i jej odpowiednie przechowywanie to nie byle jaka kwestia. Prawo wymaga od nas, byśmy przez konkretny okres czasu składowali wszystkie niezbędne dokumenty. Na początku działalności wydaje się, że wystarczą na to jeden czy dwa segregatory, ale z...

Samodzielnie czy z biurem – jak prowadzić księgowość?

  Każda osoba zakładająca działalność gospodarczą staje przed tymi samymi dylematami, co inni – jaką formę opodatkowania wybrać, czy i gdzie założyć konto firmowe, w których miejscach się reklamować itd. Nie mniej istotną kwestią pozostaje jednak to, w jaki...

Biała lista podatników VAT – co trzeba wiedzieć

  Od 1 września 2019 r. funkcjonuje tzw. biała lista podatników VAT. Można ją znaleźć pod adresem: https://www.podatki.gov.pl/wykaz-podatnikow-vat-wyszukiwarka/   Baza ta informuje m. in. czy dany podatnik jest zarejestrowany do VAT, jeśli nie, to z jakiego...

Biuro rachunkowe – ceny

W końcu jest! Moja własna, wymarzona firma.   Czy nie takie radosne myśli krążyły Ci po głowie w dniu, kiedy dopełniłeś wszystkich formalności związanych z rejestracją firmy? Też tak miałam. Zawsze będę pamiętać początki mojej działalności. Różni nas tylko jedno....

Kontrahent nie płaci? Odzyskaj zapłacony VAT!

Procedura odzyskiwania VAT od faktur sprzedaży, które nie zostały opłacone przez naszych kontrahentów nie jest niczym nowym. To tzw „ulga na złe długi”. Z początkiem 2019 roku weszły jednak w życie zmiany, które ułatwią korzystanie z ulgi w praktyce. Jak więc wygląda...